Trưng bày

Kết quả khai quật khảo cổ di tích tháp Chăm Phong Lệ (2011 - 2018)


Khu di tích tháp Chăm Phong Lệ hiện thuộc tổ 4, phường Hòa Thọ Đông, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng, có tọa độ 16000'08" vĩ độ Bắc và 108011'55" kinh độ Đông. Đây là một trong những khu di tích tháp Chăm quan trọng, có giá trị lịch sử, văn hóa trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.

Từ hơn 100 năm trước, người Pháp đã xây đồn điền trong khuôn viên của khu di tích tháp Chăm Phong Lệ, vì vậy, một số tác phẩm điêu khắc bằng đá đã được người Pháp thu gom và đưa về tập trung tại công viên Tourane (nay là Đà Nẵng). Sau đó, những tác phẩm này được đưa vào trưng bày trong Bảo tàng Henri Parmentier (nay là Bảo tàng Điêu khắc Chăm). Các tác phẩm sưu tầm gồm linga, các phù điêu trang trí góc tháp, tấm tympan thần Siva múa, ba phù điêu thần Visnu,... là những tác phẩm điêu khắc đẹp hiếm có trong nền nghệ thuật Champa.

Sau một thời gian dài vì chiến tranh, nơi đây bị bỏ hoang phế. Sau năm 1975, Hợp tác xã Nông nghiệp của địa phương đã san ủi một phần khu di tích để làm trại chăn nuôi và một số hộ dân cũng dần dần về đây tụ cư.

Vào tháng 4/2011, người dân địa phương khi đào móng làm nhà đã phát lộ một tượng sa thạch hình sư tử. Để bảo vệ khẩn cấp di tích, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng đã phối hợp với Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội tiến hành khai quật với diện tích 206 m2; sau đó vào năm 2012, tiếp tục khai quật với diện tích 275,5 m2. Và lần thứ ba là năm 2018 với tổng diện tích 308 m2. Trải qua 03 cuộc khai quật đã thu được những kết quả quan trọng về khu di tích Phong Lệ như sau:

- Về mặt bằng kiến trúc, kết quả cho thấy khu di tích đền tháp Phong Lệ là một tổ hợp kiến trúc gồm đền tháp chính và tháp cổng với tường bao quanh, phân bố trên một gò đất cao nằm gần một dòng chảy cổ thuộc dòng sông Cẩm Lệ. Đền tháp chính với kết cấu kiến trúc bên trong ở giữa lòng tháp được xây âm xuống dưới mặt đất tạo thành một “hố thiêng” có kết cấu xây dựng và cách sắp xếp hiện vật hiếm thấy trong các cuộc khai quật đền tháp Champa ở miền Trung Việt Nam. Ngoài ra, ở đây có thể tồn tại một số công trình phụ trợ như nhà dài (Mandapa) và các đền tháp phụ ở trong tường bao gần đền tháp chính. Có thể nói, đây là một công trình có quy mô lớn trong hệ thống đền tháp Champa hiện biết ở miền Trung Việt Nam.

- Về hiện vật, qua 03 cuộc khai quật phát hiện được gần 400 hiện vật với nhiều chất liệu như đồ đá, gốm sứ, thạch anh, vàng... Các hiện vật tìm thấy bao gồm tượng động vật như sư tử, voi; trang trí diềm mái như tượng người cầu nguyện, rắn thần, tai lửa, đầu tượng, chim thần, chóp đền tháp, ngoài ra còn có rất nhiều ngói lá, gạch có điêu khắc...

Khu di tích tháp Chăm Phong Lệ được các nhà khai quật xác định niên đại xây dựng vào khoảng thế kỉ X và được người Champa duy trì thờ tự cho đến ít nhất vào thế kỉ XII.