Du khảo Văn hóa Chăm ở Bình Thuận (phần 1)

Ngày đăng: 25/07/2019

Nằm ở cực nam vùng Nam Trung bộ, Bình Thuận là tỉnh duyên hải với dải đồng bằng hẹp, khô cằn, phía đông là cồn cát nhấp nhô dọc ven biển, ở phía tây là những dãy đồi núi thấp điểm sắc đỏ bazan nối liền với vùng núi Đông Nam bộ. Vùng đất khô hạn thích hợp với cây bụi lúp xúp và các loài cây xương rồng, từ lâu đã trở thành vùng chuyên canh thanh long với những cánh đồng bạt ngàn trái ngọt và thanh mát.

Mặc dù là vùng đất khô cằn nhưng Bình Thuận vẫn có hệ thống sông suối phát nguyên từ vùng đồi núi phía tây. Ở vùng thượng nguồn có nhiều sông suối chảy qua các xã miền núi. Hai dòng chính là sông Ta Da và sông Móng chảy đến xã Hàm Thạnh hợp lưu thành sông Cà Ty, từ đây sông chảy qua xã Mương Mán, huyện Hàm Thuận Nam do đó sông Cà Ty còn được gọi là sông Mương Mán, rồi sông chảy qua thành phố Phan Thiết và đổ ra cửa biển Cồn Chà.

Là vùng đất người Chăm sinh sống từ xa xưa, Bình Thuận còn lưu giữ được nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của dân tộc Chăm. Từ trung tâm thành phố Phan Thiết, đi về hướng Tây – Nam khoảng 7km, ta sẽ nhìn thấy nhóm tháp Pô Sha Inư (còn gọi là Tháp Chăm Phố Hài) sừng sững trên đồi Bà Nài, thuộc phường Phú Hài. Theo các nhà nghiên cứu, nhóm tháp Pô Sha Inư được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ VIII đầu thế kỷ IX, thuộc phong cách kiến trúc Hòa Lai - một trong những phong cách kiến trúc cổ của Chămpa. Đến thế kỷ XV, người Chăm xây dựng thêm một số đền thờ với lối kiến trúc đơn giản để thờ công chúa Pô Sha Inư, con vua Para Chanh, tương truyền, bà là người tài đức, đã dạy cho nhân dân dệt vải, trồng trọt, đánh cá và chăn nuôi. Đây là một trong những cụm tháp Chăm còn tương đối nguyên vẹn ở Bình Thuận. Hiện nay nhóm tháp chỉ còn 3 công trình tồn tại:

- Tháp A, ngôi đền thờ chính. Chiều cao hiện nay khoảng 15 mét, bình đồ hình tứ giác, mỗi cạnh khoảng 20 mét. Cửa ra vào mở về hướng đông, 3 hướng còn lại có 3 cửa giả. Thân tháp bị hư hại khá nặng, đã được trùng tu, trên vòm cuốn ở hướng Tây hiện còn những dãy hoa văn thảo mộc. Tháp có 4 tầng, tầng trên là hình ảnh thu nhỏ của tầng dưới. Bên trong có bệ thờ Linga – Yoni bằng sa thạch.

- Tháp B nằm cách tháp A khá xa về hướng Bắc, cao hiện nay khoảng 12 mét, kiểu dáng kiến trúc tương tự tháp A nhưng đơn giản hơn. Trước đây trong tháp có thờ bò thần Nandin nhưng hiện nay không còn. Tháp đã được trùng tu trong thời gian gần đây.

- Tháp C nằm cạnh tháp A, hiện chỉ còn lại một phần tháp với chiều cao hơn 4 mét, cửa trổ về hướng Đông, bề mặt tháp bị hư hại nặng nề, không còn dấu vết hoa văn. Tháp đã được trùng tu gần đây.

Tháp A và C trong cụm tháp Pô Sha Inư

Sau những cuộc khai quật khảo cổ ở di tích Pô Sha Inư  vào những năm 1992-1995, có thể biết còn một số công trình khác thuộc nhóm tháp này đã bị sụp đổ từ xa xưa. Năm 1991, nhóm tháp Pô Sha Inư được Bộ Văn hóa – Thông Tin xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Cách tháp Pô Sha Inư khoảng 100 mét về hướng nam, có một địa danh nổi tiếng của Phan Thiết, gắn với nhà thơ Hàn Mạc Tử - Lầu Ông Hoàng- từng là nơi hẹn hò của Hàn Mặc Tử với người đẹp Mộng Cầm. Bài "Phan Thiết! Phan Thiết!" với những vần thơ lãng mạn, da diết đã ra đời ở vùng đất này:

Ta là trai khí huyết ước ao mơ

Người thục nữ sanh giữa thời vô thượng

Rồi ngây dại nhờ thất tinh chỉ hướng

Ta lang thang tìm tới chốn Lầu Trăng

Lầu Ông Hoàng, người thiên hạ đồn vang

Nơi đã khóc, đã yêu thương da diết

Ôi trời ôi! là Phan Thiết! Phan Thiết!

Mà tang thương còn lại mảnh trăng rơi

Lầu Ông Hoàng được xây dựng vào năm 1911, đây là một công trình hiện đại và nguy nga nhất ở Bình Thuận thời bấy giờ, chủ nhân biệt thự là một Công tước người Pháp. Trải qua thời gian và chiến tranh, ngày nay Lầu Ông Hoàng chỉ còn lại nền phế tích.

Từ thành phố Phan Thiết, đi về phía bắc khoảng 60 ki-lô-mét, đến địa phận thôn Lương Bình, thị trấn Lương Sơn, huyện Bắc Bình, ta sẽ gặp đền thờ vua Chăm Pôklông – Mơh Nai trên đỉnh một đồi cát. Công trình được xây dựng theo kiểu đình, chùa người Việt. Ðền thờ gồm có 5 gian, bố cục mặt bằng hình chữ T. Dãy nhà chính có 3 gian dùng để thờ: gian giữa thờ tượng vua Pôklông - Mơh Nai. Tượng vua Pôklông - Mơh Nai được điêu khắc bằng một khối đá xanh xám khá lớn, thể hiện nhà vua đang ngự ở ngai vàng, đầu đội vương miện. Bên trái là gian thờ hoàng hậu người Chăm; gian bên phải thờ tượng thứ phi người Việt, con gái của một vị Chúa Nguyễn; cạnh đó có một số tượng Kút các của các hoàng thân. Dãy nhà trước gồm 2 gian lớn dùng làm nơi chờ đợi và thực hiện nghi lễ bên ngoài trước khi vào đền thờ.

Hàng năm, hậu duệ nhà vua cùng đồng bào Chăm tổ chức nhiều nghi lễ tại đền thờ. Vào dịp lễ hội Katê tổ chức vào tháng 7 lịch Chăm (tháng 10 dương lịch), tượng vua được đội vương miện thật bằng vàng, mặc áo đại lễ. Tượng hoàng hậu và thứ phi cũng được làm nghi lễ thánh tẩy, mặc áo lễ, đội mũ. Ðền thờ Vua Chăm Pôklông - Mơh Nai đã được Bộ Văn hóa, Thông Tin và Thể Thao xếp hạng di tích lịch sử - nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 1991.

(còn tiếp)

Bài và ảnh: Tịnh Hồ

 

Tin cùng chuyên mục

 
 
Loading the player...
 
Đà Nẵng, Việt Nam

 
 
 
Giờ tham quan
Từ 7 giờ đến 17 giờ hàng ngày
Giá vé
60.000 đồng/người/01 lượt tham quan
Địa chỉ
số 02, đường 2 tháng 9, thành phố Đà Nẵng, Việt Nam
 
Lượt truy cập: 13,599 Hôm qua: 284 - Hôm nay: 117 Tuần trước: 1,681 - Tuần này: 1,565 Tháng trước: 3,970 - Tháng này: 3,359 Đang trực tuyến: 10