Hành trình thực hiện bộ ảnh tư liệu: Kết nối di sản văn hóa Chăm vùng Nam Trung Bộ (phần 1)

Ngày đăng: 20/11/2019

Nam Trung Bộ - Việt Nam, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa lịch sử, trải qua bao thăng trầm của thời gian, chiến tranh và thiên tai…những giá trị ấy vẫn hiện hữu bền vững cùng thời đại, lưu lại trên những kiến trúc hùng vĩ và đậm chất nghệ thuật mà đời sau may mắn được chiêm ngưỡng, bảo tồn và phát huy. Một trong những nét đặc trưng về văn hóa và các giá trị di sản trên dải đất vùng Nam Trung Bộ này chính là các cụm đền tháp Chăm cổ kính, uy nghiêm và đầy bí ẩn. Nơi tôn vinh giá trị tâm linh và cũng là nét văn hóa độc đáo của đồng bào Chăm tại Việt Nam.

Tại vùng Nam Trung Bộ hiện nay, mỗi tỉnh đều có các cụm đền tháp Chăm nằm rải rác và mang những phong cách riêng, đặc trưng cho văn hóa Chăm và dân tộc Chăm nơi đó. Cùng với hoạt động chuyên sâu về văn hóa Chăm tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng, sự thôi thúc tìm kiếm, khám phá và mong muốn thực hiện bộ ảnh tư liệu kết nối di sản văn hóa Chăm vùng Nam Trung Bộ; đoàn cán bộ Bảo tàng chúng tôi đã bắt đầu cuộc hành trình mang nhiều ý nghĩa…

Quảng Nam, vùng đất địa linh nhân kiệt, với hai di sản văn hóa thế giới là phố cổ Hội An và thánh địa Mỹ Sơn. Điểm đầu của cuộc hành trình: “Kết nối di sản văn hóa Chăm vùng Nam Trung Bộ” là thánh địa Mỹ Sơn huyền bí, vùng đất được xem là một trong những trung tâm đền đài chính của Ấn Độ giáo ở khu vực Đông Nam Á. Tọa lạc tại xã Duy Phú, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, cách Đà Nẵng 69km và gần thành cổ Trà Kiệu, Mỹ Sơn nằm trong một thung lũng đường kính khoảng 2km, bao quanh bởi đồi núi. Đây từng là nơi tổ chức cúng tế của vương triều Champa, cũng như là lăng mộ của các vị vua Champa. Mỹ Sơn được xây dựng vào thế kỷ IV, trong nhiều thế kỷ, thánh địa này được bổ sung thêm nhiều các tháp lớn nhỏ và trở thành khu di tích chính của văn hóa Champa tại Việt Nam.

Chúng tôi tiếp tục đến với một tháp Chăm khác tại Quảng Nam, tháp Chiên Đàn, một tháp cổ ở làng Chiên Đàn, xã Tam An, thành phố Tam Kỳ. Khu tháp gồm ba ngôi tháp, tuy nhiên chỉ tháp trung tâm còn khá nguyên vẹn, cả ba ngôi tháp cùng đứng song song trên một hàng theo trục Bắc – Nam và cùng hướng về phía Đông. Tháp được xây dựng vào cuối thế kỷ X đến đầu thế kỷ XI, trong thời kỳ Champa chuyển kinh đô từ Quảng Nam về Bình Định, thời vua Yan Pu Ku Vijaya. Kiến trúc trên tháp thuộc phong cách chuyển tiếp giữa Mỹ Sơn A1 và Bình Định, phù điêu tại chân tháp miêu tả sinh động về sử thi Ramayana.

Nói đến tháp Chăm tại Quảng Nam không thể thiếu tháp cổ Khương Mỹ, thuộc xã Tam Xuân 1, huyện Núi Thành, gồm ba công trình kiến trúc truyền thống với mặt bằng gần vuông. Mái tháp gồm ba tầng, tầng trên là hình ảnh thu nhỏ của tầng dưới, trên cùng có chóp tháp bằng sa thạch. Trên mỗi mặt tường có năm trụ ốp tường trang trí hoa văn thảo mộc cuộn thành nhiều chữ S. Một số nhà nghiên cứu cho rằng: Khương Mỹ là một khu đền thờ thần bảo tồn Vishnu.

Tháp Bánh Ít (Bình Định)

Dọc duyên hải miền Trung, địa điểm tiếp theo chúng tôi đặt chân đến là tỉnh Bình Định, một mảnh đất lịch sử văn hùng võ dũng, cũng là nơi còn lại nhiều di tích Champa nhất với 7 cụm tháp còn khá nguyên vẹn. Tháp Đôi thuộc thành phố Quy Nhơn là ngọn tháp thuận tiện nhất để đặt chân đến. Tháp nằm trong khuôn viên có diện tích khoảng 6.000 m2, gồm hai tháp, tháp Bắc cao khoảng 20m, tháp Nam cao 18m. Tháp Đôi có niên đại cuối thế kỷ XII đầu thế kỷ XIII và được trùng tu năm 1990, là một trong những đền tháp Champa ảnh hưởng yếu tố Khmer rõ nét. Cấu trúc tháp gồm hai phần chính, phần khối thân vuông vức và phần đỉnh hình tháp mặt cong, hiện nay cả hai tháp này đều đã mất chóp. Tọa lạc ngay trong lòng thành phố Quy Nhơn, Tháp Đôi vừa là nét đặc trưng, vừa là điểm đến hấp dẫn của khách du lịch trong và ngoài nước.

Đoàn du khảo chúng tôi tiếp tục đi về phía Tây tỉnh Bình Định, nơi có cụm di tích ba tháp Chăm cao nhất Việt Nam. Tháp Dương Long được xây dựng nửa sau thế kỷ XII, nằm trên địa phận xã Tây Bình, huyện Tây Sơn. Tháp giữa cao 39m, hai tháp bên cao 32m, nửa trên của tháp gồm nhiều khối đá lớn xếp chồng lên nhau. Phần chân tháp được ốp các bệ đá được điêu khắc rất hình tượng và nghệ thuật, mỗi góc có mảng chạm lớn hình chim thần Garuda, bò thần Nadin, rắn thần Naga. Di tích này được xem là bản nhạc khắc đá có một không hai.

Bước lên những bậc thang bằng đá tổ ong, chúng tôi muốn giới thiệu một tháp Chăm độc đáo nằm ở chính giữa thành Đồ Bàn xưa. Tháp Cánh Tiên được xây dựng giữa thế kỷ XII, tháp cao gần 20m, nằm trên một đỉnh đồi thờ nữ thần Thiên Y A Na. Địa phận tháp thuộc xã Nhơn Hậu, huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định. Những phiến đá trang trí các góc tường phía trên của các tầng hình hoa lá nhô mạnh ra như những cánh tiên nên tháp có tên gọi là Tháp Cánh Tiên.

Cụm tháp cuối cùng của Bình Định mà chúng tôi đến thăm, Tháp Bánh Ít, thế kỷ X. Cụm tháp được xây trên một ngọn núi soi bóng xuống sông Côn, tại xã Phước Hiệp, huyện Tuy Phước. Gồm 4 tháp: Đền thờ chính, tháp Cổng, tháp Hỏa và tháp Bia. Chúng ta đang ở trong tháp Cổng, từ đây có thể nhìn thấy đền thờ tháp chính, còn đây là tháp Bia, hướng Đông Nam, nhìn thấy tháp hỏa và đền thờ chính. Tháp chính hoành tráng với các cột ốp, vòm và cửa giả hình mũi lao, điêu khắc những cảnh ca múa trên mặt vòm cửa giả rất nghệ thuật và sinh động. Bên cạnh tháp chính là tháp mái cong hình yên ngựa, thường gọi là tháp Hỏa. Mỗi kiến trúc ở Bánh Ít có một dáng vẻ riêng, nhưng nét chung là đặc trưng cho cả quần thể.

(còn tiếp)


Bài, ảnh và video: Vũ Hoàng Tâm


Tin cùng chuyên mục

 
 
Loading the player...
 
Đà Nẵng, Việt Nam

 
 
 
Giờ tham quan
Từ 7 giờ đến 17 giờ hàng ngày
Giá vé
60.000 đồng/người/01 lượt tham quan
Địa chỉ
số 02, đường 2 tháng 9, thành phố Đà Nẵng, Việt Nam
 
Lượt truy cập: 11,583 Hôm qua: 163 - Hôm nay: 4 Tuần trước: 1,416 - Tuần này: 1,230 Tháng trước: 3,970 - Tháng này: 1,343 Đang trực tuyến: 19