Lễ hội Katé – Nơi bảo tồn và phát huy các di sản của nền văn hóa Chăm (tiếp theo và hết)

Ngày đăng: 15/10/2020

Lễ hội Katé – Nơi phô diễn nghệ thuật ca – múa nhạc truyền thống Chăm

Katé là một lễ nghi truyền thống xuất hiện từ sau thế kỷ thứ XV. Trước năm 1967, Katé chỉ có phần lễ (do các tu sĩ thực hiện). Sau năm 1967, Katé có thêm phần hội với các hoạt động ca – múa nhạc truyền thống và trở thành một lễ hội của người Chăm.1 Từ đó đến nay, dù chỉ mới xuất hiện, nhưng phần ca – múa nhạc truyền thống đã trở thành một yếu tố quan trọng cấu thành toàn bộ diễn trình của lễ hội Katé hằng năm. Chính vì vậy đây còn là dịp để phô diễn nghệ thuật ca – múa nhạc của người Chăm.

Người Chăm là một dân tộc có nền ca – múa nhạc phong phú và phát triển, từng nổi tiếng trong khu vực trong những thời kỳ xa xưa. Trước hết, về nhạc cụ truyền thống, người Chăm sở hữu một hệ thống nhạc cụ đa dạng gồm có đủ bộ: bộ gõ có trống Ginang, Baranang, Cheng; bộ hơi có kèn Saranai, tù và; bộ dây có đàn Kanhi, đàn Rabap và nhiều loại khác thuộc các bộ này.2 Như đã nêu ở trên, ngoài đàn Rabap được sử dụng cho phần nghi thức trong dịp Katé, phần hội hằng năm còn có sự tham dự của đội ca – múa mừng lễ diễn ra trước các đền, tháp. Bộ nhạc cụ chủ yếu sử dụng trong dàn nhạc này thường là kèn Saranai, cặp trống Ginang, chiêng, lục lạc…

Về dân ca, dân nhạc, người Chăm có một sức sáng tạo âm nhạc độc đáo, với nhiều bài hát có tiết tấu và nhịp điệu riêng gắn liền với quê hương đất nước và ca ngợi các hình ảnh lao động và sinh hoạt thường ngày. Do đó mà lời ca lẫn giai điệu đều bình dị và mộc mạc. Nhạc dân ca Chăm đa dạng được chia ra nhiều loại hình như hát giao duyên, hát vãi chài,… Bên cạnh nhạc Chăm truyền thống, còn có một số các sáng tác hiện đại của các nhạc sĩ về vùng quê hương dân tộc Chăm  thường được vang lên mỗi dịp lễ hội Katé ở các đền, tháp như một phần không thể thiếu của lễ hội này.3

Đặc sắc nhất là nghệ thuật múa dân gian Chăm, múa Chăm vô cùng phong phú và đa dạng, trong đó có thể phân ra hai nhóm chính: múa phục vụ tâm linh (trong các lễ hội) và múa nghệ thuật trong sinh hoạt đời thường. Về các điệu múa trong các dịp lễ hội như Rija Nagar, Rija Proang,… có múa roi, múa dao, kiếm, múa đạp lửa, múa chèo thuyền, múa ru con, múa phồn thực,… Các điệu múa trong đời thường chủ yếu phục vụ nghệ thuật thuần túy, trong đó phổ biến là các bài sử dụng các dụng cụ như múa quạt, múa khăn, múa đội nước hay múa đội lu,…4 Phần lớn các điệu múa này, ngày nay được biên đạo lại thành nhiều bài múa phong phú đa dạng và thường được múa trong các dịp Katé hay các cuộc biểu diễn nghệ thuật trên sân khấu hằng ngày.

Katé là một trong những lễ hội duy nhất của người Chăm được tổ chức gắn liền với các hoạt động ca – múa nhạc truyền thống, đây là dịp để phô bày các nhạc cụ truyền thống Chăm, đồng thời là nơi để phô diễn các dân ca, dân vũ Chăm. Trong suốt diễn trình lễ hội, các nghệ nhân, nhạc công biểu diễn nhạc cụ Chăm, các ca sĩ biểu diễn các bài hát về Chăm và các vũ công trình bày các điệu múa Chăm. Hằng năm cứ vào dịp này, trong các nghi lễ rước y trang hay khi đưa y trang lên tháp, bên cạnh đoàn rước truyền thống là đoàn người vừa tấu nhạc, vừa múa theo sau đoàn rước lễ. Đặc biệt trước khi diễn ra các nghi thức chính trên tháp, các điệu múa cũng được trình diễn bên cạnh sự tấu lên của dàn nhạc truyền thống Chăm để Katé thật sự là một ngày hội.

Thay lời kết luận

Katé là lễ hội lớn nhất trong năm được tổ chức tại các đền, tháp của người Chăm, đây không chỉ là nơi linh thiêng trong đời sống tâm linh Chăm mà còn là không gian cho thấy trình độ văn minh của dân tộc này, yếu tố chính cấu thành các giá trị nổi bật của văn hóa Chăm. Katé cũng là dịp để người Chăm lưu truyền các thần thoại, cổ tích, truyền thuyết Chăm qua hình thức hát kể những câu truyền này, do đó Katé là nơi lưu giữ và phát huy các hình thức diễn xướng văn học dân gian Chăm. Qua lễ hội, người Chăm phô bày các nhạc cụ, phô diễn nghệ thuật ca múa nhạc Chăm, nhằm hướng đến việc bảo tồn và quảng bá các giá trị của nghệ thuật dân gian Chăm. Với tất cả những ý nghĩa đó, Katé không chỉ là một dịp để thể hiện các nghi thức của văn hóa tâm linh, mà còn là nơi lưu giữ, bảo tồn và phát huy các di sản đặc sắc của nền văn hóa Chăm.

Đổng Thành Danh

Chú thích

1 Sakaya, Tiếp cận một số vấn đề văn hóa Champa, Nxb. Tri thức, Hà Nội, 2013, tr. 260 – 261.

2 Đình Hy – Trượng Tốn, Nhạc cụ truyền thống của người Chăm, Sở Văn hóa – Thông tin tỉnh Ninh Thuận, 1996, tr. 8.

3 Lê Ngọc Canh, “Bảo tồn phát triển những giá trị nghệ thuật biểu diễn truyền thống Chăm”, trong Nghệ thuật ca múa nhạc người Chăm, Trương Văn Món – Thông Thanh Khánh (Đồng chủ biên), Nxb. Tri thức, Hà Nội, 2014, tr. 249 – 250.

4 Sakaya, Tiếp cận một số vấn đề văn hóa Champa, sđd, tr. 408 – 412; Đàng Quang Dũng, “Định hướng bảo tồn và phát triển nghệ thuật múa Chăm”, trong Nghệ thuật ca múa nhạc người Chăm,sđd, tr. 184 – 185. 

Tài liệu tham khảo

1. Ngô Văn Doanh, Tháp cổ Champa: Huyền thoại và sự thật, Nxb. Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 1994.

2. Đình Hy – Trượng Tốn, Nhạc cụ truyền thống của người Chăm, Sở Văn hóa – Thông tin tỉnh Ninh Thuận, 1996.

3. Inrasara, Văn học Chăm khái luận, Nxb. Tri thức, Hà Nội, 2011. 

4. Văn Món, “Đặc trưng bài hát lễ Chăm trong lễ hội dân gian thông qua thư tịch cổ”, Tạp chí Nguồn sáng Dân gian, Hội Văn nghê Dân gian, số 2/2002. 

5. Trương Văn Món – Thông Thanh Khánh (Đồng chủ biên), Nghệ thuật ca múa nhạc người Chăm, Nxb. Tri thức, Hà Nội, 2014.

6. Parmentier. H, Inventaire descriptif des monuments Cam de L’Annam, Paris, 1909.

7. Sakaya, Lễ hội của người Chăm, Nxb. Văn hóa Dân tộc, Hà Nội, 2003.

8. Sakaya, Tiếp cận một số vấn đề văn hóa Champa, Nxb. Tri thức, Hà Nội, 2013.


Bài đã đăng tại địa chỉ: https://chamblogger.wordpress.com/2020/10/06/le-hoi-kate-noi-bao-ton-va-phat-huy-cac-di-san-cua-nen-van-hoa-cham/

Tin cùng chuyên mục

 
 
Loading the player...
 
Đà Nẵng, Việt Nam

 
 
 
Giờ tham quan
Từ 7 giờ đến 17 giờ hàng ngày
Giá vé
60.000 đồng/người/01 lượt tham quan
Địa chỉ
số 02, đường 2 tháng 9, thành phố Đà Nẵng, Việt Nam
 
Lượt truy cập: 112,649 Hôm qua: 224 - Hôm nay: 32 Tuần trước: 2,466 - Tuần này: 1,099 Tháng trước: 11,389 - Tháng này: 10,071 Đang trực tuyến: 8