Trưng bày

Đài thờ

Niên đại: Thế kỷ VII - VIII

Xuất xứ: Trà Kiệu, Quảng Nam

Kí hiệu: BTC 95

Chất liệu: Sa thạch

 

Đối với người Chăm, đài thờ là nơi nối liền thần linh và đền tháp, nối trời và đất. Đài thờ được đặt ở trung tâm ngôi tháp chính, bên trên đài thờ thường đặt Linga - Yoni hoặc tượng thờ liên quan đến vị thần được dâng cúng ngôi tháp. Mỗi đài thờ thể hiện một phong cách, ý nghĩa khác nhau.

Đài thờ Trà Kiệu gồm có các bộ phận sau: Phía trên là một Linga, ở giữa là bệ Yoni gồm 2 thớt tròn được trang trí những cánh hoa sen cách điệu đối xứng nhau, phía dưới là một chiếc bệ vuông. Bốn mặt quanh khối vuông được chạm trổ nhiều người. Mặt A và B mỗi mặt có 16 nhân vật, mặt C có 18 nhân vật, mặt D có 11 nhân vật. Bốn góc đài thờ có bốn chú sư tử đưa hai chân trước lên đỡ bệ thờ. Ở giữa hai thớt tròn Yoni, trước kia có một thớt tròn chạm trỗ hàng vú phụ nữ xung quanh nay đã thất lạc.

Đài thờ Trà Kiệu được đánh giá là một trong những kiệt tác điêu khắc. Ngay sau khi được phát hiện, đài thờ Trà Kiệu đã thu hút nhiều nhà nghiên cứu tìm đến giải mã nội dung câu chuyện của các nhân vật quanh đài thờ và đoán định niên đại của nó.

Theo Jean Przyluski, bốn cảnh xung quanh đài thờ kể về truyền thuyết hình thành nước Phù Nam.

Theo George Cœdès, nội dung đài thờ nói về truyền thuyết thần Krisna chữa bệnh cho người gù tên là Trivaka và chuyện Krisna kéo gãy cung thần Kamsa.

Sau này, nhà nghiên cứu Trần Kỳ Phương cho rằng 4 cảnh chạm quanh đài thờ là những trích đoạn trong trường ca Ramayana. Theo trường ca Ramayana, vua Yanak ở kinh thành Videha lập hoàng hậu đã lâu nhưng không có con. Truyền thuyết kể rằng trong một buổi lễ cày đầu năm, khi vua Yanak mở đường cày đầu tiên, từ trong luống cày xuất hiện một bé gái sơ sinh, đó là đứa con mà Mẹ đất đã ban cho nhà vua, vua Yanak đã đặt tên cho đứa bé là Sita. Khi Sita trưởng thành, vua Yanak kén rể với điều kiện ai giương được cây cung Kamsa của thần Bão tố Rudra thì sẽ được cưới công chúa Sita. Nhiều vương tôn công tử đến thử sức nhưng chưa ai kéo được sợi dây cung. Cuối cùng hoàng tử Rama không chỉ giương được cung mà còn kéo gãy cung. Sau đó hoàng tử Rama được vua Yanak gả công chúa Sita.

Bốn mặt trên đài thờ được xác định như sau: mặt D là mặt hướng ra sân, vòng qua bên trái mặt D là mặt A, tiếp đến là mặt B và C. Diễn biến trích đoạn đi từ mặt A đến mặt D (theo chiều kim đồng hồ): Mặt A là cảnh hoàng tử Rama kéo gãy cung thần Kamsa của thần Rudra, mặt B thể hiện cảnh Rama và đoàn tuỳ tùng dâng lễ vật lên vua Yanak, mặt C miêu tả cảnh rước dâu và mặt D là những Apsara múa chúc mừng đám cưới của hoàng tử Rama và công chúa Sita.

Đài thờ được đưa về bảo tàng năm 1901 và hiện là một trong bốn bảo vật quốc gia đang nằm trong bộ sưu tập tại Bảo tàng Chăm.